Sveti Nikodim Srpski Arhiepiskop

Žitije

Sveti Nikodim Srpski Arhiepiskop živeo je i delovao u prvoj polovini četrnaestog veka i ubraja se u red onih crkvenih poglavara koji su Srpsku pravoslavnu crkvu, u njenom najznačajnijem dobu, uobličili ne samo duhom nego i slovom zakona i kanonskog poretka. Njegovo poimanje crkvene službe bilo je duboko monastičko i bogoslovski utemeljeno, a upravljanje Crkvom shvatao je kao podvig u službi Božijoj i pastirsku odgovornost pred Bogom i narodom.

Pre nego što je uzašao na arhiepiskopski tron, Nikodim je bio monah i duhovni podvižnik, sazreo u molitvi i teološkoj naobrazbi. Pretpostavlja se da je vreme proveo na Svetoj Gori Atonskoj, duhovnoj kolevci srpskog monaštva, gde su se formirali gotovo svi veliki crkveni velikodostojnici srpskog srednjeg veka. Athos je u to doba bio živo središte hesihastičke duhovnosti — unutarnje molitve i bogozrenja — te je Nikodim verovatno bio pod uticajem te tradicije, koja je u to vreme zahvatala celu pravoslavnu ekumenu.

Na čelo Srpske arhiepiskopije stupio je oko 1317. godine, nasledivši Jevstatija III. Vladao je Crkvom u periodu koji je prethodio velikom usponu srpske države pod carem Dušanom. Kao crkveni poglavar, Nikodim se posebno istakao prevođenjem i prilagođavanjem bogoslužbenih tekstova i tipika. Po ugledu na atonsku isihastičku tradiciju, uveo je u Srpsku crkvu Jerusalimski tipik — sveobuhvatno bogoslužbeno pravilo koje reguliše čitav liturgijski život crkve i manastira. Ovaj tipik, poznat pod različitim imenima, bio je plod viševekovnog liturgijskog razvoja Pravoslavne crkve i Nikodim ga je preveo i prilagodio za srpske prilike, čime je učinio neprocenjiv doprinos ujednačavanju i uzdizanju bogoslužbenog života srpskih episkopija i manastira.

Nikodimov rad na liturgijskom zakonodavstvu bio je od dalekosežnog značaja: uvođenjem Jerusalimskog tipika, srpska bogoslužbena praksa uskladila se sa opštepravoslavnim standardom i time Srpska crkva čvršće vezala za širu pravoslavnu ekumenu. Ovaj tipik je u srpskim manastirima, uz manje izmene, ostao na snazi vekovima.

Kao arhiepiskop, Nikodim je i sam pisao i prepisivao — sačuvan je jedan prepis Jerusalimskog tipika za koji se smatra da je urađen neposredno pod njegovim nadzorom ili da ga je on sam priredio. To ga svrstava u red srpskih crkvenih pisaca i prosvetitelja koji su, uz sve pastirske obaveze, pronalazili vremena za knjišku kulturu.

Upokojio se u miru, a Srpska pravoslavna crkva kanonizovala ga je i uvrstila u red svetih. Na dan 11. maja po julijanskom kalendaru, Crkva peva pohvalu ovom velikom arhijepu i zakonodavcu, koji je delovanjem svoga uma i duha utro put liturgijskoj obnovi srpskog naroda.

Tropar (glas 4)

Pravilom jevanđelskoga žića ukrašavši se, Nikodime premudri, svetogorskom isihijom dušu uzvisivši, stolio si na prestolu svetog Save i Crkvu srpsku uputio si u lepotu bogoslužja. Moli Hrista Boga da spase duše naše.

Kondak (glas 6)

Kao mironosni cvet iz rajskih vrtova procvetao si na tronu arhiepiskopskom, bogomudri Nikodime, i Tipikom Jerusalimskim Crkvu srpsku obradovao. Zakonodavče i pastiru blagi, ne prestaj moliti za tvoje stado pred Hristom Bogom.