Žitije
Sveti Teodor Tiron, čije ime u prevodu znači „Božji dar”, a nadimak tiron označava novajliju ili regruta u rimskoj vojsci, živeo je krajem trećeg i početkom četvrtog veka. Rodio se u oblasti Amaseji u Pontu (današnja severoistočna Turska), u vreme kada je Rimskim carstvom upravljao car Maksimijan, poznat po svom žestinom prema hrišćanima. Teodor je bio mlad vojnik koji je tek stupio u vojničku službu — stoga nadimak tiron — pun žara i hrabrosti, ali još neiskusan u ratničkim vetinama.
Kada je Maksimijan izdao edikt kojim je naredio svim vojnicima da žrtvuju idolima, Teodor je otvoreno odbio. Pred vojnim starešinama jasno je ispovedio svoju veru u Isusa Hrista, rekavši da on ne može prinositi žrtve mrtvim idolima dok živi Bog postoji. Starešine, nalazeći se u nedoumici šta da učine sa ovim smelim regrurtom, dali su mu nekoliko dana da promisli o svojoj odluci. Umesto da iskoristi to vreme za obraćanje, Teodor je iskoristio slobodu da zapali hram boginje Kybele u Amasiji, čime je jasno i nedvosmisleno iskazao svoju veroispovest.
Uhvaćen i bačen u tamnicu, Teodor je podvrgnut ispitivanjima i mučenjima. Tokom noći provedene u tamnici, Teodor je, po predanju, doživeo anđelsku utehu — anđeli Božji okružili su ga i pevali mu rajske pesme. Ovaj duhovni doživljaj učvrstio je vojničku dušu mučenika u odanosti Hristu. Uprkos surovim mukama — bio je bičevan, razapinjani na krst i na kraju bačen u oganj — Teodor je posvedočio da je u njemu nevidljiva Božja sila. Venčan mučeničkim vencem, preminuo je u plamenu, ali nije izgoreo, i telo mu je ostalo neokrnjeno. Mučeništvo je podneo oko 306. godine.
Posebno mesto u liturgijskom životu Srpske pravoslavne crkve sveti Teodor Tiron zauzima na prvoj suboti Velikog posta, koja se naziva Teodorovom subotom ili Teodorovim danom. Ovo posebno poštovanje proisteklo je iz čudesnog događaja koji se zbio u četvrtom veku. Car Julijan Apostata, koji je nastojao da navede hrišćane na nehotično skrnavljenje vere, naredio je da se na početku Velikog posta hrana na tržnicama tajno pokvasi krvlju idolskih žrtava. Sveti Teodor se tada javio u snu carigradskom patrijarhu Evdoksiju, upozorio ga na carevu smicalicu i naredio da se vernici hrane kuvanom pšenicom — koljevom (žitom). Crkva je od tada na Teodorovom subotu uvek osvećivala i delila koljivo. Ovaj događaj otkriva Teodora Tirona kao nebeskog zaštitnika hrišćanskog naroda i čuvara pravoslavnog predanja.
Sv. Teodor se prikazuje u vojničkoj opremi, kao mlad vitez. Čašćen je kao zaštitnik vojnika, a posebno regruta i mladih koji stupaju u vojni poziv. Moštima svetog Teodora, koje su donešene u Carigrad, pripisivana su mnoga čudotvorna isceljenja. Crkva svetog Teodora podignuta je u Carigradu još u četvrtom veku, i do danas je njegovo ime jedno od najpopularnijih u pravoslavnom svetu.
Tropar (glas 2)
Veliku verom stekao si veru kao oružje, i samelio si neverje pogana, velikomučeniče Teodore. I u ognju nisi izgorio posredovanjem Hristovim, i utehu Duha Svetoga primio si. Moli se Hristu Bogu za spasenje duša naših.
Kondak (glas 8)
Veru Hristovu kao štit primivši u srce, sile neprijatelja si pokorio; i vencem mučeničkim okrunio si se večno, Teodore, jer si neugasiv krepošću. I ti, svemilostivi, sačuvaj nas od svakog zla.