Content in Serbian
This text is in Serbian. Use your browser's built-in translation (right-click → Translate) or view the original Serbian page. Full English translations are being added gradually.
Žitije
Sveti Teodor Stratilat, čiji nadimak znači vojskovođa ili general, živeo je u prvim decenijama četvrtog veka i svojim životom i smrću ostavio dubok trag u hrišćanskom predanju. Rodio se u gradu Evhaitima u Pontu, oblasti koja je već bila ugledna po hrišćanstvu i koja će postati nepresušan izvor mučenika. Odlikujući se izuzetnim vojničkim sposobnostima i plemenitim karakterom, Teodor je brzo napredovao u vojnoj hijerarhiji, toliko da ga je car Likinje postavio za vojnog zapovednika — stratilata — u gradu Herakleji Pontijskoj na obalama Crnog mora.
Kao vojvoda, Teodor je stekao ljubav i poštovanje kako vojnika tako i građana. Bio je poznat po pravednosti i milosrđu, a narod ga je voleo ne samo zbog sposobnosti, nego i zbog tople i blage naravi. U Herakleji, Teodor je živeo otvoreno kao hrišćanin i nije skrivao svoju veru. Pored vojničkih dužnosti, bavio se i blagovestničkim radom — obilazio je paganska domaćinstva i mirno, ali ubedljivo, objašnjavao suštinu hrišćanske vere, privodeći mnoge ljude Hristu.
Presudni trenutak u životu svetog Teodora nastao je kada je car Likinje, poznat kao žestoki progonitelj hrišćana, lično posetio Herakleju. Teodor ga je pozvao u svoj dom pod izgovorom da želi da mu pokaže zlatne i srebrne idole koje navodno poseduje, a kojima bi žrtvovao. Kada je car stigao, Teodor mu je otvoreno rekao da nema idola, te je koristio tu priliku da istupi pred carem sa jasnim ispovedanjem hrišćanske vere. Car, ljut zbog prevare i otvorenog odricanja, naredio je njegovo hapšenje.
Teodorovo mučeništvo trajalo je više dana. Bio je bičevan gvozdenim šipkama, razapecan, prosecani mu noktevi iglama, bačen je u reku ali je čudesno preživeo. Po predanju, anđeo Gospodni javljao mu se u noćima između mučenja, isceljujući ga i učvršćujući u veri. Svaki novi dan donosio je novu vrstu muke, ali i novu potvrdu Božje prisutnosti uz mučenika. Posmatrajući ovu neobičnu postojanost, mnogi vojnici i građani koji su bili prisutni obraćali su se hrišćanstvu. Konačno, Teodor je odsečen mačem, primivši mučenički venac 8. februara, oko 319. godine.
Sveti Teodor Stratilat zauzima posebno mesto u himnografiji Pravoslavne crkve, a posebna mu je počast iskazivana u Srbiji, gde su mu posvećeni mnogi hramovi. Zajedno sa svetim Teodorom Tironom, čini par vojničkih svetitelja kojima se vojnici posebno mole. Razlika između dvaju Teodora istaknuta je u predanju: Tiron je bio regrut, mlad i vatren, dok je Stratilat bio iskusan vojskovođa, zreo i mudar, što simbolizuje da je u hrišćanstvu podjednako dragocena i zapaljiva mladost i iskustvena zrelost.
U srpskom kalendaru 8. februar po julijanskom stilu odgovara 21. februaru po gregorijanskom. Slava se Teodorovom subotom (prvom subotom Velikog posta) može ponekad vremenski poklopiti sa uspomenom na oba Teodora, pa se tada u crkvenim pesmama čase obojica — dve zvezde iste vjere i iste nepregledne pobede.
Tropar (glas 4)
U vojsci si vojevao mučenički, vojskovođo Teodore, i mučeničkom krvlju sveta si obukao. Vaspitavši narod u veri, krstio si ga u ime Troice Svete. Stoga i Hrista Boga moli da spase duše naše.
Kondak (glas 6)
Slave vojničke si se odrekao, i vencem mučeničkim si se okitio, slavni Teodore; jer si vojskovođa Hrista Boga pojavljujući se, mučenicima si se pridružio. Sa njima uvek moli se za nas, veličajući Trojicu Svetu.