Crkvene zapovesti — pet zapovesti pravoslavne Crkve

Šta su crkvene zapovesti

Pored Deset Božijih zapovesti, koje je sam Bog objavio proroku Mojsiju, pravoslavna Crkva ima i svoje crkvene zapovesti — pravila koja je ustanovila radi uređenja duhovnog života vernih. Ova pravila ne dolaze umesto Božjeg zakona, već su praktična pomoć da se Božji zakon ispuni u svakodnevnom životu.

Crkvene zapovesti najčešće se navode kao pet osnovnih pravila: praznovanje nedelje i praznika, post u određene dane, redovna molitva, ispovest i pričešće, te poštovanje crkvenog poretka i sveštenstva. Različiti katehetski priručnici ponekad ih nabrajaju u nešto drugačijem redosledu ili broju, ali suština ostaje ista — to su putokazi za pobožan život.

Crkva, kao majka vernih, ustanovljava ova pravila vođena dvehiljadugodišnjim iskustvom svetiteljâ. Ona zna šta dušu hrani, a šta je izgladnjuje, pa zato propisuje ritam molitve, posta i učešća u svetim tajnama. Ko ova pravila prihvati ne kao teret, već kao lek, ubrzo oseti njihov blagotvoran učinak.

Razlika od Božijih zapovesti

Važno je razlikovati Božije od crkvenih zapovesti. Deset Božijih zapovesti dao je sam Bog i one su večne, nepromenljive i obavezuju svakog čoveka — one su temelj morala. Crkvene zapovesti ustanovila je Crkva, vođena Svetim Duhom, i one se tiču praktične organizacije duhovnog života.

Drugim rečima: Božije zapovesti kažu šta treba činiti i izbegavati da bismo živeli pravedno, a crkvene zapovesti pokazuju kako da kroz konkretnu praksu — post, molitvu, učešće u bogosluženju — održavamo živu vezu sa Bogom. Crkvene zapovesti ne dodaju ništa Božjem zakonu; one su mu u službi i pomažu nam da ga lakše ispunimo.

Praznovanje nedelje i praznika

Prva crkvena zapovest poziva vernike da svetkuju nedelju — dan Vaskrsenja Hristovog — i velike crkvene praznike. To znači uzdržati se od nepotrebnih svakodnevnih poslova, doći na svetu liturgiju i taj dan posvetiti Bogu, molitvi i delima milosrđa.

Nedelja nije običan slobodan dan, već “mali Uskrs” — sedmična proslava pobede Hrista nad smrću. Hrišćanin koji redovno propušta liturgiju malo-pomalo gubi vezu sa Crkvom i izvorom blagodati. Zato Crkva ovu zapovest stavlja na prvo mesto.

Post sredom i petkom i u četiri posta

Druga crkvena zapovest tiče se posta. Crkva propisuje post sredom (u spomen na izdaju Hristovu) i petkom (u spomen na Njegovo raspeće), kao i tokom četiri velika višednevna posta:

1. Veliki (Uskršnji) post — najduži i najstrožiji, pred Vaskrs
2. Petrovdanski post — pred praznik svetih apostola Petra i Pavla
3. Gospojinji post — pred Uspenje Presvete Bogorodice
4. Božićni post — pred Rođenje Hristovo

Post nije samo uzdržavanje od mrsne hrane (mesa, mleka, jaja), već i uzdržavanje od greha, gneva i loših navika. Telesni post bez duhovnog napora ostaje prazan. Meru posta treba prilagoditi zdravlju i dogovoriti sa duhovnikom.

Redovna molitva

Treća crkvena zapovest poziva vernika na redovnu molitvu — jutarnju i večernju molitvu kod kuće, molitvu pre i posle jela, kao i učešće u zajedničkoj molitvi Crkve na bogosluženjima. Molitva je dah duše; kao što telo ne može bez vazduha, tako ni duša ne može živeti bez stalnog obraćanja Bogu.

Crkva ne traži samo prigodnu molitvu u nevolji, već postojan molitveni ritam koji čoveka drži u stalnoj zajednici sa Bogom. Mali ali redovan molitveni pravilo vredniji je od dugih molitava koje se vrše s vremena na vreme.

Ispovest i pričešće

Četvrta crkvena zapovest obavezuje vernika da pristupa svetim tajnama ispovesti i pričešća najmanje četiri puta godišnje — u svaki od četiri velika posta. Ispovest je susret sa Božjim milosrđem u kome se grešnik kaje i prima oprost, a sveto pričešće je sjedinjenje sa Hristom kroz Njegovo Telo i Krv.

Pričešću uvek prethodi ispovest, post i molitvena priprema. Mnogi pobožni vernici pristupaju ovim tajnama mnogo češće od propisanog minimuma, jer u njima nalaze izvor duhovne snage. Ritam koji vama najviše odgovara dobro je dogovoriti sa svojim duhovnikom.

Poštovanje crkvenih pravila i sveštenstva

Peta crkvena zapovest poziva vernike da poštuju crkveni poredak i sveštenstvo. To znači prihvatati duhovno vođstvo svešteničkog čina, poštovati crkvena pravila i kanone, čuvati mir i jedinstvo u zajednici i podržavati Crkvu u njenom poslanju.

Sveštenik nije gospodar nego sluga Božji i vernih, postavljen da služi svete tajne i vodi stado ka spasenju. Poštovanje sveštenstva nije poštovanje čoveka radi njega samog, već radi službe koju nosi. Vernik koji poštuje crkveni poredak gradi i sopstvenu dušu i zajednicu kojoj pripada.

Crkvene zapovesti, dakle, nisu spisak obaveza koje treba odraditi, već okvir zdravog duhovnog života. Onaj ko ih prihvati sa ljubavlju otkriva da one ne sputavaju, već oslobađaju — vode srce ka miru, redu i bliskosti sa Bogom.