Žitije
Sveti Stefan Prvovencani, prvi krunjeni srpski kralj i svetorodni potomak Nemanjića, rodio se krajem dvanaestog veka kao sin velikog župana Stefana Nemanje — poznijeg sveca Simeona Mirotočivog — i njegove supruge Ane. Odrastao je u vreme kada je srpska država bila u usponu, a Nemanjina vlast nad srpskim zemljama dostigla svoju punoću.
Posle Nemanjinog abdikacije 1196. godine i odlaska na Svetu Goru, Stefan je preuzeo vladavinu kao veliki župan Raške. Nije to bilo lako nasleđe: imao je starijih braće — Vukan koji je vladao Zetom — i odmah su se sukobili oko vlasti. Vukan je uz pomoć Ugarske i papske kurije privremeno potisnuo Stefana, koji se našao u teškom položaju. No Stefan je uspeo da se uz posredstvo brata Save i oslonac na Vizantiju vrati na vlast i učvrsti je.
Pravi preokret u Stefanovoj vladavini zbio se kada je 1217. godine od pape Honorija III primio kraljevsku krunu, što ga je učinilo prvim srpskim kraljem — otuda naziv “Prvovencani”. Time je Srbija dobila međunarodni legitimitet jednak ostalim hrišćanskim kraljevinama Zapada. No Stefan nije bio sklon latinskom hrišćanstvu: samo tri godine kasnije, 1220. godine, primio je drugu, pravoslavnu krunidbenu ceremoniju od ruku svog brata Save, koji je upravo bio posvećen za prvog srpskog arhiepiskopa od carigradskog patrijarha. Ovaj drugi čin bio je duhovno i politički važniji za srpski narod: srpska crkva postala je autokefalna, a Stefan je njen prvi kralj pod crkvenim blagoslovom.
Stefan Prvovencani bio je i književnik. Napisao je “Žitije Svetog Simeona” — žitije svog oca — jedno od prvih dela pisane srpske književnosti, koje se odlikuje stilskom lepotom i dubokim sinovskim poštovanjem prema osnivaču dinastije. U njemu opisuje Nemanjine vrline, gradnju Studenice i odlazak na Svetu Goru, te čuda koja su se zbivala na grobu Mirotočivog. Ovo delo svedoči o Stefanovoj teološkoj obrazovanosti i dubokoj povezanosti s monaštinom tradicijom Nemanjića.
Vladao je skoro tri decenije i za to vreme znatno je proširio i učvrstio srpsku državu. Krajem života Stefan je primio monaški postrig pod imenom Simeon, nasleđujući tako i monašku duhovnu tradiciju svog oca. Upokojio se u Gospodu 1227. godine i sahranjen je u svojoj zadužbini, manastiru Studenica, koji je i sam pomagao i dopunjavao. Njegovi sveti ostaci i dan-danas počivaju u Studenici, gde su predmet pobožnog štovanja.
Srpska Crkva kanonizovala ga je ubrajajući ga u red svetorodnih Nemanjića — svete loze koja je srpskom narodu dala i državnost i duhovnost. Zajedno sa ocem Simeonom i bratom Savom, Stefan čini svetu trojku utemeljitelja srpske državne i crkvene tradicije.
Tropar (glas 4)
Prvovencani Srpske Crkve krase, od korena svete loze Nemanjića izniklom, koji si od Oca Simeona pobožnost nasledio i od brata Save blagoslov primio, caru i monahu Stefane sveti, moli Hrista Boga da spase duše naše.
Kondak (glas 8)
Krunišući se krunom carskom i monaštinom, dva puta krunom ukrašen bivši, i od brata Arhiepiskopa Save blagoslov primivši, srpsku Crkvu u slobodi utvrdio si, i žitije oca svog slavno opisao si. Moli Hrista Boga, sveti Stefane, da spase duše naše.