Žitije
Sabor svetih arhanđela Mihaila i Gavrila, i svih beztelesnih nebeskih sila, proslavlja se 8. novembra po julijanskom kalendaru (21. novembra po gregorijanskom). Ovaj praznik nije posvećen jednom svetu već celokupnom anđelskom svetu — svemu onome što Pravoslavna crkva naziva „vojskom nebeskom” ili „beztelesnim silama”.
Arhanđel Mihailo čije ime znači „Ko je kao Bog” vođa je nebeske vojske. Prema biblijskom i crkvenom predanju, on je predvodio dobre anđele u borbi protiv palih anđela koje je vodio Lucifer, i proterao ih iz neba. Mihailo je prikazan kao ratnik u oklopu, s mačem ili kopljem u ruci, i plamenim licem okrenuto ka Bogu. On je i anđeo koji se pojavljuje u ključnim momentima spasenjske istorije: pojavljuje se Jošui pre osvajanja Jerikona, staje pored Mojsijevog groba, a u Otkrivenju predvodi nebeske snage u poslednjoj bici protiv zla. U Pravoslavnoj crkvi Mihailo se posebno poštuje kao zaštitnik i vođa koji interveniše u teškim iskušenjima, bolestima i ratovima.
Arhanđel Gavrilo čije ime znači „Bog je moja snaga” pre svega je Božji glasnik. On objavljuje proroštva — Danilu u Starom zavetu, svešteniku Zahariji o rođenju Jovana Krstitelja, i, najuzvišenije od svega, Devi Mariji o Blagovesti: „Raduj se, blagodatna, Gospod je s tobom.” Gavrilo je arhanđel milosti i objave; prisutan je i na Hristovom Vaskrsenju i Vaznesenju. Njegova uloga u istoriji spasenja čini ga jednim od najdraže poštovanih nebeskih bića.
Naziv „Sabor” (grčki Synaxis) označava liturgijsko slavlje koje sakuplja — ovoga dana Crkva proslavlja istovremeno sve anđelske redove: arhanđele, anđele, heruvime, serafime, prestole, gospodstva, sile, vlasti i knezove. Crkvena tradicija broji devet anđelskih redova, a svi oni čine nebesku hijerarhiju čija je jedina misija da slave Boga i posreduju između neba i sveta.
Praznik je uspostavljen u ranom periodu Crkve, a posebno je razvijen u Vizantijskom carstvu, odakle se proširio po celom pravoslavnom svetu.
Tropar (glas 4)
Arhistratizi nebesnih vojinstava, molimo vas mi nedostojni, da se ogradite molitvama vašim i pod krilima beztelesne vaše slave sačuvate nas koji padamo i molimo: Izbavite nas od nevolja, vi koji ste poglavari Višnjih sila.
Kondak (glas 2)
Arhistratizi Boga živoga, slugujući božanstvenoj slavi vašoj, gledajući lice Oca i sa Sinom i sa Svetim Duhom po dostojnstvima služite, bestelesni i prečasni, čuvajte nas koji vas slavimo.
O slavi
Aranđelovdan je po broju porodica koje je slave jedna od najrasprostranjenijih krsnih slava u Srbiji — često se navodi kao druga po popularnosti odmah iza Nikoljdana. Slavi se 21. novembra po novom kalendaru, u kasnu jesen kada su dani kratki i noći hladne.
Novembar je mesec kada zemlja već počiva, žetve su završene i domaćinstvo se priprema za zimski period. Aranđelovdan pada upravo u to doba mirnog predaha, pa slava ima posebno topao, kućni karakter — porodica se skuplja oko trpeze, a gosti su brojni jer mnogi imaju ovaj dan za krsnu slavu. Praznik ujedno prethodi Božićnom postu (koji počinje 28. novembra po novom kalendaru), pa je aranđelovdanska trpeza mrsna: priprema se pečenica, gibanice, razna mesna jela, a slavski kolač i žito su obavezni deo obreda.
Interesantno je da naziv „Aranđelovdan” u srpskom narodu važi i za opštijeg zaštitnika kuće i domaćinstva — mnogi koji slave ovaj dan kažu da im „Arhanđeo čuva kuću”. Pored toga, u nekim krajevima Srbije postoji verovanje da arhanđeli čuvaju seoske i gradske kapije, pa se ovog dana posebno mole za zaštitu doma od zlih sila i nesreća.